Wyrzucenie dziecka z przedszkola
Czy działanie dyrektora jest legalne i jak się odwołać?
Dla każdego rodzica telefon od dyrektora przedszkola z żądaniem natychmiastowego odebrania dziecka lub – co gorsza – z informacją, że maluch nie ma już powrotu do placówki, to prawdziwy koszmar. Scenariusz zazwyczaj wygląda podobnie: dziecko wykazuje tzw. trudne zachowania, np. jest nadpobudliwe, agresywne wobec rówieśników, ucieka opiekunom, pojawia się podejrzenie spektrum autyzmu lub ADHD, a placówka zamiast pomóc, postanawia pozbyć się problemu.
Wielu właścicieli i dyrektorów przedszkoli, zwłaszcza niepublicznych, żyje w błędnym przekonaniu, że skoro prowadzą prywatny biznes lub placówkę samorządową, mogą swobodnie decydować, kogo chcą edukować, a kogo nie.
Co na to przepisy? Czy dyrektor może wyrzucić dziecko z przedszkola z dnia na dzień? Jakie prawa przysługują rodzicom w starciu z placówką publiczną, a jakie w przypadku umowy z przedszkolem prywatnym?
Przedszkole publiczne: Skreślenie z listy tylko w ostateczności
W przypadku przedszkoli publicznych (samorządowych) sytuacja jest jasna – podlegają one w pełni pod rygor Prawa oświatowego. Dziecko w wieku przedszkolnym ma ustawowe prawo do wychowania przedszkolnego, a gmina ma obowiązek mu je zapewnić.
Dyrektor przedszkola publicznego może podjąć decyzję o skreśleniu dziecka z listy wychowanków, ale procedura ta obwarowana jest surowymi zasadami:
- Zapis w statucie: Podstawa do skreślenia musi wprost wynikać ze statutu przedszkola. Jeśli statut nie przewiduje skreślenia za dane zachowanie, decyzja dyrektora automatycznie kwalifikuje się do uchylenia.
- Uchwała rady pedagogicznej: Dyrektor nie może podjąć decyzji samowolnie. Skreślenie następuje na podstawie formalnej uchwały rady pedagogicznej.
- Decyzja administracyjna: Skreślenie musi mieć formę decyzji administracyjnej, zawierającej uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o prawie do odwołania.
Co niezwykle ważne, skreślenie z listy uczniów przedszkola z powodu zachowania dziecka, np. agresji w placówce publicznej jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy przedszkole wykaże, że podjęło wszelkie możliwe działania wspierające, np. pomoc psychologiczno-pedagogiczną, a zachowanie malucha stwarza realne, bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia innych dzieci. Brak kadry czy „nieporadność” opiekunów nie są podstawą do wyrzucenia dziecka.
Przedszkole prywatne (niepubliczne): Gra na zasadach Kodeksu cywilnego
W przedszkolach niepublicznych podstawą relacji między rodzicem a placówką jest podpisana umowa cywilnoprawna. To właśnie tam ukryte są największe pułapki. Prywatne placówki nagminnie umieszczają w dokumentach klauzule pozwalające im na „wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku braku współpracy z rodzicem lub agresywnego zachowania dziecka”.
Czy taki zapis daje im pełną wolność? Absolutnie nie.
- Klauzule abuzywne (niedozwolone): Przepisy Kodeksu cywilnego oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) jasno wskazują, że zapisy pozwalające na zerwanie umowy z dnia na dzień, bez podania precyzyjnej, obiektywnej przyczyny i bez zachowania okresu wypowiedzenia, mogą być uznane za klauzule niedozwolone. Przedszkole nie może jednostronnie stawiać konsumenta (rodzica) w sytuacji bez wyjścia.
- Obowiązek uzasadnienia: Wypowiedzenie umowy z powodu zachowania dziecka, które np. wykazuje cechy spektrum autyzmu, może zostać uznane za działanie dyskryminujące i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 Kodeksu cywilnego). Placówka oświatowa, nawet prywatna, ma obowiązek realizować funkcje opiekuńcze i wychowawcze, a nie selekcjonować wyłącznie „wygodne” dzieci.
Odwołanie od decyzji dyrektora – jak się bronić?
Strategia obrony zależy od statusu prawnego przedszkola. Jeśli zostałeś postawiony pod ścianą, musisz działać natychmiastowo.
Sytuacja A: Przedszkole publiczne
Gdy otrzymasz pisemną decyzję o skreśleniu z listy, masz dokładnie 14 dni na złożenie odwołania do Kuratora Oświaty (za pośrednictwem dyrektora Twojego przedszkola). W odwołaniu adwokat podnosi zarzuty m.in. braku wyczerpania procedur wsparcia psychologicznego dla dziecka, pozorności zarzutów lub błędów formalnych w uchwale rady pedagogicznej. Do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Kuratora, decyzja o wyrzuceniu dziecka może zostać wstrzymana.
Sytuacja B: Przedszkole prywatne
W przypadku placówki niepublicznej wysyła się oficjalne odwołanie od wypowiedzenia umowy przez przedszkole prywatne o charakterze przedsądowego wezwania. W piśmie tym wykazuje się bezprawność natychmiastowego zerwania kontraktu, powołuje się na klauzule abuzywne oraz wzywa do przywrócenia dziecka do zajęć.
Jeśli przedszkole zamknie przed dzieckiem drzwi, rodzic ma prawo żądać przed sądem cywilnym odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy, np. pokrycia kosztów opłacenia niani w trybie pilnym lub strat finansowych wynikających z konieczności wzięcia urlopu bezpłatnego w pracy.
Podsumowanie
Żadne przedszkole nie ma prawa traktować dziecka jak wadliwego towaru, którego można się pozbyć, gdy opieka nad nim wymaga większego nakładu pracy. Zarówno prawo oświatowe, jak i cywilne stoją na straży stabilności edukacyjnej malucha. Jeśli dyrekcja zamiast zaoferować pomoc psychologa lub pedagoga cicho wręcza wypowiedzenie – łamie podstawowe zasady prawa.