Przemoc rówieśnicza i cyberbullying w szkole

Co zrobić, gdy dyrektor lekceważy nękanie Twojego dziecka?

Dla każdego rodzica informacja, że jego dziecko stało się ofiarą przemocy rówieśniczej – czy to fizycznej w szkolnej szatni, czy psychicznej na grupach w social mediach (cyberbullying) – jest druzgocąca. Jednak prawdziwy dramat zaczyna się wtedy, gdy rodzic idzie po pomoc do wychowawcy lub dyrektora i odbija się od ściany. „To tylko rówieśnicze przepychanki”, „muszą się dogadać”, „ofiarujmy agresorowi drugą szansę” – to klasyczne zwroty, którymi szkoły próbują tuszować problem w obawie o swoją reputację.

Z punktu widzenia prawa, takie zachowanie dyrekcji to rażące niedopełnienie obowiązków. Szkoła w godzinach lekcyjnych oraz podczas pobytu dziecka w świetlicy czy na wycieczce przyjmuje na siebie pełną odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo i zdrowie.

Co zrobić w sytuacji, gdy szkoła nie reaguje na nękanie dziecka co robić, aby skutecznie przerwać ten koszmar? Gdzie zgłosić bezczynność nauczycieli i kiedy można żądać od placówki zadośćuczynienia finansowego?

Obowiązki szkoły: Bezpieczeństwo to nakaz ustawowy

Zgodnie z Prawem oświatowym oraz Kartą Nauczyciela, każda szkoła ma ustawowy obowiązek zapewnić uczniom bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki. Oznacza to, że dyrektor ma obowiązek wdrożyć natychmiastowe procedury antyprzemocowe w momencie, gdy tylko poweźmie informację o nękaniu.

Szkoła nie może tłumaczyć się tym, że cyberbullying odbywa się w Internecie po lekcjach. Jeśli nękanie w sieci wpływa na stan psychiczny ucznia w szkole, niszczy jego relacje rówieśnicze i uniemożliwia mu normalną naukę, dyrektor ma narzędzia i obowiązek podjąć kroki dyscyplinarne wobec agresorów (włącznie ze skreśleniem z listy uczniów w przypadku szkół niepublicznych lub wnioskiem do kuratora o przeniesienie do innej placówki w przypadku szkół publicznych).

Szkoła milczy – gdzie zgłosić bezczynność dyrektora w sprawie przemocy?

Jeśli rozmowy z wychowawcą i dyrekcją nie przynoszą rezultatów, a Twoje dziecko codziennie boi się iść na lekcje, musisz przenieść sprawę na wyższy poziom urzędowy. Spakuj emocje do kieszeni i zacznij działać formalnie.

Oto instrukcja, gdzie zgłosić bezczynność dyrektora w sprawie przemocy:

• Oficjalne pismo do dyrektora (na piśmie): Złóż w sekretariacie pismo opisujące akty przemocy, żądając natychmiastowego wszczęcia procedur (np. zwołania zespołu wychowawczego, odizolowania sprawców). Zażądaj odpowiedzi na piśmie w ciągu 3 dni. To Wasz kluczowy dowód, że szkoła wiedziała o problemie.
• Skarga do Kuratorium Oświaty: Jeśli dyrektor ignoruje pismo lub bagatelizuje sprawę, złóż skargę do właściwego Kuratora Oświaty. Kuratorium ma obowiązek zbadać, czy szkoła dopełniła procedur z zakresu nadzoru pedagogicznego i opieki nad uczniami. Wizytatorzy bardzo ostro podchodzą do spraw związanych z zagrożeniem zdrowia psychicznego dzieci.
• Zawiadomienie do Sądu Rodzinnego: Jeśli sprawcy przemocy są nieletni (nie ukończyli 17 lat), a szkoła nie reaguje, Ty jako rodzic masz prawo samodzielnie złożyć wniosek do Sądu Rejonowego (Wydziału Rodzinnego i Nieletnich) o wgląd w sytuację opiekuńczą i wychowawczą agresorów z powodu przejawów demoralizacji.
• Zgłoszenie na Policję / do Prokuratury: Jeśli doszło do rękoczynów, pobicia, niszczenia mienia, gróźb karalnych czy uporczywego nękania w sieci (stalking) – omijaj dyrektora. Idź prosto na komisariat Policji.

Odszkodowanie od szkoły za pobicie ucznia i uszczerbek psychiczny

Mało który rodzic wie, że za skutki przemocy rówieśniczej na terenie placówki można pociągnąć do odpowiedzialności finansowej samą szkołę (lub organ prowadzący, czyli gminę/powiat).

Kiedy przysługuje odszkodowanie od szkoły za pobicie ucznia lub za nękanie psychiczne?

Odpowiedzialność cywilna szkoły opiera się na tzw. winie w nadzorze (art. 427 Kodeksu cywilnego). Aby wygrać sprawę przed sądem cywilnym, adwokat musi wykazać, że:

• Na terenie szkoły (lub pod jej nadzorem) doszło do szkody (pobicia, złamania, rozstroju zdrowia psychicznego dziecka),
• Szkoła zaniedbała swoje obowiązki nadzorcze (np. brak nauczyciela na dyżurze w korytarzu, zignorowanie wcześniejszych zgłoszeń o nękaniu).

W sądzie można walczyć o odszkodowanie, np.zwrot kosztów leczenia, rehabilitacji, prywatnej terapii psychologicznej dla straumatyzowanego dziecka oraz o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę psychiczną, strach i cierpienie. Kwoty te w przypadku rażących zaniedbań szkoły mogą być bardzo wysokie.

Podsumowanie

Przemoc rówieśnicza to nie jest etap dorastania, który dziecko musi „przechorować”. Cyberbullying potrafi doprowadzić młodego człowieka do skrajnych stanów depresyjnych. Jeśli szkoła, która powinna być bezpieczną przystanią, udaje, że problemu nie ma – czas zmienić zasady gry i zacząć mówić twardym językiem przepisów.